» » Phần 3: Cách tạo giống nấm linh chi đỏ cấp 3

Phần 3: Cách tạo giống nấm linh chi đỏ cấp 3

posted in: Nấm linh chi | 0

Sau 2 phần trước gồm nhân giống linh chi cấp 1 và cấp 2 bài này sẽ tiếp tục hướng dẫn mọi người nhân giống cấp 3. Qua 2 bài biết trước mọi người để ý sẽ thấy cách làm tương tự nhau chỉ có khác biệt nhỏ ở một số công đoạn, nếu đã nhân giống được cấp 1, 2 thì nhân giống cấp 3 cũng tương đối đơn giản. Nhân giống cấp 3 để tăng năng xuất thành phẩm chống thoái hóa giống và tăng khả năng thuần chủng giống tốt hơn.

Xem lại bài trước: Kỹ thuật nhân giống nấm linh chi cấp 2

cach lam giong nam linh chi cap 3
Cách làm giống nấm linh chi cấp 3

3.Kỹ thuật cấy giống linh chi cấp 3

3.1. Chuẩn bị giống nấm linh chi cấp III

  • Giống nấm cấp III chỉ được nhân chuyển khi giống đã đủ tuổi, hệ sợi phân bố đồng đều, không có hiện tượng bị nhiễm trong chai giống, trên bề mặt và nút bông.
  • Cách tính tuổi giống nấm cấp II tùy thuộc vào từng loại nấm, một giống nấm cấp II đạt yêu cầu để sử dụng cấy chuyền khi thời gian sợi nấm ăn kín đáy chai giống trong điều kiện bình thường của nấm và để thêm 2 ngày nữa thì giống đến tuổi cấy chuyền. Nấm linh chi: trung bình từ 13 – 15 ngày tuổi hệ sợi ăn kín đáy chai, ta để thêm 2 ngày nữa thì giống đến tuổi nhân chuyền.
  • Các chai giống cấp II được bảo quản trong điều kiện lạnh, trước khi sử dụng phải được đưa về điều kiện bình thường ít nhất 1-2 ngày.

3.2. Chuẩn bị môi trường nhân giống nấm cấp III

Môi trường nhân giống nấm cấp III cũng giống với thành phần môi trường nhân giống cấp II, thường dùng môi trường hạt (thóc), môi trường xốp (mùn cưa, trấu, rơm rạ…), môi trường que (que sắn, thân ngô…). Ngoài ra còn bổ sung thêm một số phụ gia, hóa chất khác để tăng hàm lượng dinh dưỡng cho sợi nấm phát triển: bột ngô, cám gạo, phân vô cơ (ure, sunphat, magie. DPA…), bột nhẹ…Tỉ lệ thành phần các chất bổ sung trong môi trường nhân giống khác nhau tùy theo từng nguồn nguyên liệu chính ta sử dụng. Sau đây chỉ giới thiệu một vài công thức môi trường nhân giống nấm cấp III phổ biến có thể áp dụng hầu hết các loại nấm.

3.2.1. Công thức môi trường cấp III

Công thức: Môi trường mùn cưa

  • Mùn cưa đã xử lý
  • Cám gạo: 5%
  • Bột ngô: 7%
  • Bột nhẹ (CaCO3): 1,0 – 1,5%

3.2.2. Các bước tiến hành

3.2.2.1 Chuẩn bị thiết bị, dụng cụ nguyên liệu và hóa chất

Thiết bị, dụng cụ

  • Nồi Autoclave hoặc hệ thống nồi thanh trùng
  • Máy trộn nguyên liệu
  • Bếp gas công nghiệp, quạt công nghiệp
  • Nồi luộc, que khuấy
  • Túi nilon PP 13 x 28 cm, bông không thấm nước
  • Chai nhựa, chai thủy tinh 500 ml, thau nhựa, rổ
  • Nắp nhựa, cổ nhựa hoặc cổ giấy, dây cao su, giấy báo
  • Cân, ẩm kế…

Nguyên liệu

  • Thóc tẻ: có chấtt lượng tốt, không bị mốc, sâu mọt, hạt to càng tốt.
  • Mùn cưa: các loại cây gỗ mềm (tốt nhất là dùng mùn cưa cao su, bồ đề), không lẫn tạp chất, ẩm mốc.
  • Que sắn: loại bỏ lõi, cạo sạch vỏ, cắt thành khúc ngắn có kích thước: dài 12 – 13cm, rộng 1,2 – 1,5cm; bề dày 0,3 – 0,6cm. Que sắn phải khô không bị mốc, sâu mọt đục phá.
  • Rơm rạ: khô, có màu vàng tự nhiên, không bị thấm nước mưa, nhũn nát.
  • Bông phế thải: sạch, không ẩm mốc, không bị xử lý hóa chất hoặc dính dầu mỡ.
  • Các loại phụ gia: cám gạo, bột ngô

Hoá chất

  • Cồn công nghiệp
  • Bột nhẹ: có chất lượng tốt, pH<9.
  • Phân vô cơ: urê, diamonphosphat (DAP), magie sunphat (MgSO4), lân…
3.2.2.2. Làm môi trường nhân giống nấm cấp III

Tạo hỗn hợp môi trường nhân giống cấp III theo công thức tạo môi trường nhân giống nấm cấp III bằng nguyên liệu mùn cưa.

Bước 1: Xử lý mùn cưa

  • Chọn mùn cưa của các loại cây gỗ mềm, không có tinh dầu, không bị dính hoá chất…
  • Mùn cưa phải sàng lọc loại bỏ các tạp chất cơ học
  • Tạo ẩm mùn cưa bằng nước vôi có pH 12-13, độ ẩm đạt 65 – 70%
  • Tiến hành ủ đống: đống ủ kéo dài tối thiểu từ 5 – 7 ngày (nếu ủ lâu hơn thì khoảng 10 ngày đảo 1 lần).

Bước 2: Phối trộn phụ gia

  • Cân các phụ gia theo công thức
  • Trộn phụ gia vào mùn cưa đã tạo ẩm. Khi trộn có thể dùng máy trộn nguyên liệu hoặc dụng cụ thủ công như cào sắt, xẻng đảo trộn đều phụ gia vào trong mùn cưa.

Bước 3: Kiểm tra độ ẩm mùn cưa trước khi đóng vào túi.

  • Mùn cưa trước khi đóng túi phải có độ ẩm 65-70%

Bước 4: Đóng túi mùn cưa

  • Dùng thìa xúc mùn cưa đổ vào các túi nilon, nén tạo khối căng tròn đều, trọng lượng mỗi túi 0,4 – 0,5kg

Chú ý: khi nén túi không nên nén mùn cưa quá chật tay, túi mùn cưa bị thũng phải loại ngay.

Bước 5: Làm cổ nút

  • Xoắn tròn miệng túi giống, xâu lồng vòng cổ nhựa (hoặc cổ giấy) xung quanh vòng xoắn nilon, bẻ ngược miệng túi nilon kéo xuống bao quanh vòng cổ nhựa.
  • Buộc miệng cổ lại bằng dây cao su.

Bước 6: Làm nút bông

  • Lấy một lượng bông vừa đủ với miệng cổ nút môi trường
  • Tạo đầu nút bông tròn
  • Đưa vào cổ nút: phần bông trong cổ nút khoảng 3 – 4cm, phần bông bên ngoài khoảng 1 – 2cm.

Chú ý khi làm nút bông:

  • Dùng bông không thấm nước
  • Nút bông không nên làm quá chật cũng không quá lỏng

Bước 7: Đậy nắp túi môi trường

  • Dùng nắp nhựa đậy kín miệng túi hoặc dùng túi nilon, giấy báo bọc kín đầu nút bông để chống hút ẩm trong quá trình hấp khử trùng

Bước 8: Chuyển túi môi trường vào nồi hấp khử trùng

3.2.2.3. Khử trùng môi trường nhân giống cấp III
  • Để khử trùng môi trường cấp III, người ta thường sử dụng nồi autoclave hoặc hệ thống nồi hơi (nếu sản xuất quy mô lớn). Sử dụng nhiệt của hơi nước bão hòa để khử trùng môi trường, chế độ khử trùng: áp suất 1,2 – 1,5 atm, thời gian 120 – 150 phút.
  • Khi hấp xong, chuyển các túi giống vào phòng chở, xắp lên bàn hoặc các giàn kệ, mở ngay bao nilon hoặc nắp nhựa ra khỏi chai giống để nút bông khô một cách tự nhiên. Để nguội sau thời gian khoảng 24 – 48 giờ mới tiến hành cấy giống cấp II vào.

3.3. Cấy chuyển giống nấm linh chi cấp III

3.3.1. Kiểm tra phòng cấy, tủ cấy và dụng cụ cấy giống

Trước khi tiến hành thao tác cấy chuyền giống, yêu cầu: phòng cấy, tủ cấy, dụng cụ cấy phải được khử trùng nhằm hạn chế sự xâm nhiễm nguồn tạp nhiễm vào giống nấm trong quá trình cấy chuyền. Quá trình chuẩn bị hoàn toàn giống quá trình chuẩn bị phòng cấy, tủ cấy, dụng cụ cấy giống cấp I, cấp II

3.3.2. Cấy chuyền từ giống giống nấm cấp II sang môi trường nhân giống cấp III

Quá trình cấy chuyền giống thực hiện tương tự các bước giống như việc cấy giống từ giống cấp I sang môi trường giống cấp II. Thứ tự theo các bước sau:

Bước 1: Mang bảo hộ: áo bluse, khẩu trang

Bước 2: Khử trùng tay: dùng bông thấm cồn lau từ khủy tay đến các ngón tay, kẽ tay

Bước 3: Kiểm tra lại các chai giống cấp II và các túi, chai môi trường giống cấp III (chai giống không bị bể, túi môi trường không bị thủng)

Bước 4: Đưa bộ dụng cụ cấy giống, đèn cồn, bình tam giác có chứa cồn, khay đựng dụng cụ cấy vào tủ cấy và bố trí sao cho tiện trong quá trình thao tác trong tủ. Các dụng cụ bình tam giác, đèn cồn, khay phải được lau cồn trước khi đưa vào tủ.

Bước 5: Vào vị trí làm việc và vệ sinh tay lại một lần nữa bằng cồn và đợi khô cồn trên tay.

Bước 6: Đốt đèn cồn để đèn cồn cháy tự do trong thời gian 2 – 3 phút, ngọn lửa đèn cồn không nên để quá lớn hoặc quá nhỏ, nên cao từ 3 – 4 cm.

Bước 7: Khử trùng lại các dụng cụ cấy bằng cách nhúng cồn và đốt trực tiếp trên ngọn lửa đèn cồn, thao tác tiến hành 2-3 lần và để nguội.

Bước 8: Mở nút bông của chai giống cấp II bằng ngón tay út,sau đó dùng que cấy đã vô trùng lấy phần thạch và lớp trên bề mặt chai giống cấp II ra khỏi chai và đặt chai giống nằm nghiêng trên mặt tủ cấy, miệng chai giống hướng về ngọn lửa đèn cồn.

Chú ý: Khi mở nút bông: chỉ mở nút bông quanh ngọn lửa đèn cồn và ở tư thế nằm ngang, quay miệng vào hướng ngọn lửa.

Bước 9: Mở nút bông túi môi trường cấp III bằng ngón út

Bước 10: Dùng que cấy lấy giống từ chai giống cấp II chuyển sang túi môi trường cấp III, lượng giống cấy cho mỗi túi giống cấp III khoảng 15 – 16g

Chú ý: Trong quá trình chuyển giống: Thao tác phải thực hiện trên hoặc quanh ngọn lửa đèn cồn và ngang tầm lửa, trong khu vực bán kính 10 cm so với ngọn lửa đèn cồn.

Bước 11: Hơ miệng túi giống và hơ nhanh nút bông của túi môi trường cấp III trên ngọn lửa đèn cồn và đậy nút bông lại.

Bước 12: Thao tác cứ tiến hành cho đến khi hết lượng giống cấp II

Bước 13: Dùng giấy báo bọc đầu nút bông túi giống cấp III lại để hạn chế sự tạp nhiễm vào môi trường nuôi sợi nấm.

Bước 14: Ghi lại tên giống, ngày giờ cấy trên túi giống.

Bước 15: Xếp các chai giống cấp III vào rổ hoặc xe đẩy và chuyển toàn bộ vào phòng nuôi sợi, xếp trên các giàn giá nuôi sợi, các túi xếp cách nhau khoảng 5 cm.

Bước 16: Vệ sinh tủ cấy và phòng cấy sau khi hoàn thành công việc.

Chú ý: trong quá trình cấy giống

– Nếu trong quá trình cấy phát hiện giống bị nhiễm cần phải nhanh chóng đậy nút bông lại và chuyển ra khỏi khu vực cấy giống và tiến hành công việc khử trùng lại tủ cấy, dụng cụ cấy giống như ban đầu.

– Đảm bảo an toàn trong thao tác tránh gây cháy bỏng

– Thao tác cấy phải nhanh gọn trên ngọn lửa đèn cồn, hạn chế rơi vãi giống nấm cũng như môi trường nhân giống ra khu vực đang cấy giống

– Đảm bảo an toàn trong thao tác tránh gay cháy bỏng.

3.4. Nuôi sợi giống linh chi cấp III

3.4.1. Kiểm tra điều kiện phòng nuôi sợi

Phòng nuôi sợi cho các loại nấm khác nhau thì khác nhau, nói chung vẫn phải đảm bảo các yêu cầu sau đây:

  • Có đầy đủ giàn kệ để túi hoặc chai giống nấm để tiết kiệm diện tích
  • Phòng sạch sẽ, không có bụi bẩn, rác thải, không bị ẩm mốc.
  • Phòng phải tối, khô thoáng
  • Phòng có đầy đủ hệ thống điện
  • Có hệ thống điều chỉnh nhiệt độ khi cần, thường nhiệt độ thích hợp cho việc nuôi sợi ở các loại nấm khác nhau thì khác nhau: phòng nuôi sợi giống nấm linh chi duy trì ổn định ở nhiệt độ 22 – 25oC

3.4.2. Chọn nguyên liệu và phân lập giống nấm cấp III

Trong thời gian nuôi sợi cấp III, phải thường xuyên theo dõi nhiệt độ nuôi và loại bỏ nhưngc chai, túi giống bị nhiễm và không đạt chất lượng:

  • Sau khi cấy giống từ 2 – 3 ngày, ta tiến hành chọn, kiểm tra hạt giống nấm cấp II và theo dõi tốc độ lan sợi của hạt giống vào trong khối môi trường cấp III trong túi hoặc chai giống. Nếu thấy các hạt giống cấp II bị chuyển màu và sợi không ăn ra khối môi trường cấp III, thì cần phải xem lại điều kiện phòng nuôi, kiểm tra giống cấp II và môi trường nhân giống.
  • Từ ngày thứ 4 – 6, kiểm tra môi trường cấp III, nếu có biểu hiện hạt thóc chảy nước đục hoặc chảy nhựa là có dấu hiệu bị nhiễm vi sinh vật.
  • Từ ngày thứ 6 – 10, tiến hành chọn nhiễm mốc trên bề mặt và xung quanh chai hoặc túi giống biểu hiện: xuất hiện các chấm đen, xanh, vàng, hoa cau hặc sợi bị rối.
  • Sau ngày thứ 10, tiến hành loại bỏ những chai, túi giống bị lẫn sợi hoặc có những chai, túi có tốc độ phát triển của sợi quá nhanh (có khi sợi nấm gây nhiễm) hoặc quá chậm (sợi nấm quá yếu) cũng cần loại bỏ ngay.
  • Sau thời gian nhất định có những chai, túi giống, sợi nấm ăn khỏe và có một màu đồng nhất. Những chai, túi giống đạt tiêu chuẩn ta sử dụng trực tiếp hoặc chuyển sang bảo quản, những chai giống bị nhiễm không đảm bảo đưa đi xử lý.

3.4.3. Vận chuyển giống linh chi cấp III

Trong quá trình vận chuyển giống nấm, đặc biệt là giống nấm trong các túi nilon cần phải lưu ý một số vấn đề sau:

  • Cẩn thận, tránh va đập mạnh làm đập nát hay làm bể chai giống
  • Không nên chèn một lúc quá nhiều túi hoặc chai giống nấm
  • Các túi giống nấm hoặc chai nấm phải được đặt thẳng đứng, trong các thùng giấy, có độ thông thoáng, tránh ánh nắng chiếu trực tiếp.
  • Thời gian vận chuyển giống nấm không nên quá lâu.
  • Sau khi vận chuyển đến nơi phải lấy giống ra khỏi thùng để nơi mát mẻ, khô thoáng, sau thời gian 1-2 ngày mới tiến hành đưa vào sản xuất.

4. BẢO QUẢN GIỐNG NẤM VÀ VỆ SINH PHÒNG CẤY, THIẾT BỊ, DỤNG CỤ SAU KHI CẤY

4.1. Bảo quản giống nấm

4.1.1. Bảo quản giống nấm cấp I

Sau khi giống nấm ăn kín ống nghiệm, chai thủy tinh, các ống giống đủ tiêu chuẩn, chất lượng tốt nếu chưa đùng ngay thì ta tiến hành bảo quản. Thông thường người ta bảo quản bằng phương pháp lạnh ở nhiệt độ thấp bằng tủ lạnh hoặc phòng lạnh. Trong phạm vi nhiệt đọ bảo quản cho phép thì nhiệt độ bảo quản càng thấp thì thời gian bảo quản càng lâu

Nấm Linh Chi bảo quản ở nhiệt độ 9 – 12oC thời gian < 2 tháng.

4.1.2. Bảo quản giống nấm cấp II, cấp III

Đối với giống nấm cấp II: Khi giống nấm ăn kín đáy chai, những chai giống có chất lượng tốt, đủ tiêu chuẩn được sử dụng cấy chuyền sang giống cấp III hoặc bảo quản để dùng dần.

Giống linh chi: nếu ở nhiệt độ thường thì thời gian bảo quản là 17 ngày và nếu bảo quản ở nhiệt độ 10 – 15oC, thì thời gian bảo quản nhiều nhất là 30 ngày.

Đối với giống nấm cấp III: khi giống nấm ăn kín đáy chai, những chai, túi giống có chất lượng tốt, đủ tiêu chuẩn đưa vào sản xuất hoặc bảo quản để dùng dần.

4.2. Vệ sinh phòng cấy, thiết bị, dụng cụ sau khi cấy:

Dụng cụ: sau khi sử dụng xong, chuyển ra ngoài vệ sinh bằng các chất tẩy rửa, sau đó rửa lại bằng nước sạch, sấy khô, bao gói và đem đi khử trùng, để chuẩn bị cho lần sau.

Tủ cấy: Dùng bông thấm cồn vệ sinh cả bên trong và bên ngoài tủ, sau đó dùng màn phủ kín tủ lại, hạn chế bụi bẩn bay vào.

Phòng cấy:

  • Dọn quét sạch sẽ các rác thải ra trong quá trình cấy,
  • Lau phòng cấy bằng nước sạch hoặc có thể dùng formol để khử trùng.

Kết thúc quá trình nhân giống cấp 3 chúng ta có thể đem meo giống cấy vào phôi bịch.

Xem thêm: Kỹ thuật trồng nấm linh chi đỏ hiệu quả

Leave a Reply