» » Phần 1: Kỹ thuật làm meo giống nấm linh chi cấp 1

Phần 1: Kỹ thuật làm meo giống nấm linh chi cấp 1

posted in: Nấm linh chi | 0

Công nghệ sản xuất giống nấm linh chi tương đối phức tạp đòi hỏi kỹ thuật cao, để có được quả thể nấm chất lượng trong đó phôi giống là yếu tố quyết định. Ở bài viết này chúng tôi sẽ hướng dẫn mọi người nhân giống cấp 1.

ky thuat lam meo giong nam linh chi
Kỹ thuật làm meo giống nấm linh chi

1. Cách làm meo giống nấm linh chi cấp 1

1.1.Chuẩn bị phôi giống gốc

Để bắt đầu quá trình nhân giống hay làm meo giống là phải có giống gốc. Giống gốc hay giống ban đầu có thể thực hiện bằng nhiều cách.

  • Thu nhận và gây nảy mầm bào tử nấm linh chi
  • Tách sợi nấm từ các cơ chất có nấm mọc
  • Phân lập từ quả thể nấm.

Môi trường dinh dưỡng để nuôi sợi tơ nấm thường sử dụng là môi trường thạch tổng hợp. Sau khi nuôi cấy ở môi trường dinh dưỡng, từ tơ nấm sẽ ăn lan trên mặt thạch thành lớp sợi trắng. Những sợi nấm này lan dần ra từ bào tử hoặc từ mô thịt nấm cho đến khi phủ kín các bề mặt thạch.

Giống gốc phải đạt các yêu cầu tiêu chuẩn sau:

  • Là giống thuần, không lẫn tạp.
  • Tơ mọc khỏe chia nhánh đều.
  • Tơ nấm bò sát mặt thạch hoặc ăn vòng thành ống nghiệm, ít tơ khí sinh, tơ rối bông.

Giống gốc là khâu quyết định trong sản xuất và nuôi trồng nấm vì nó được nhân ra với số lượng lớn và chỉ biết kết quả sau một vài tháng, nghĩa là sau khi thu hoặc nấm. Do đó sơ suất khi chọn giống gốc sẽ dẫn đến thiệt hại rất lớn.

Chú ý: giống gốc là khâu quyết định trong sản xuất và nuôi trồng nấm, nên rất cần sự cẩn thận khi thực hiện.

1.2. Chuẩn bị môi trường dinh dưỡng

1.2.1. Môi trường PDA.

Công thức:

  1. Khoai tây: 200g
  2. Đường glucose: 20g
  3. Agar: 20g
  4. Nước cất: 1 lít
  5. pH = 7,0

Ngoài những thành phần trên một số môi trường thường bổ sung thêm một số nguyên tố khoáng: K, P, Mg…dưới dạng muối vô cơ, các thành phần này bổ sung với liều lượng khoảng 1 – 3g/lít môi trường, cũng có khi bổ sung thêm vào môi trường tỉ lệ nhỏ các loại vitamin, kháng sinh…

1.2.2. Các bước tiến hành

1.2.2.1. Chuẩn bị thiết bị, dụng cụ nguyên liệu và hóa chất

Chuẩn bị thiết bị, dụng cụ:

  • Nồi Autoclave, tủ ấm, tủ cấy vô trùng
  • Bếp gas ( hoặc bếp từ, lò vi sóng)
  • Nồi nấu môi trường
  • Cốc thủy tinh, ống đong, ống nghiệm, chai thủy tinh, đũa thủy tinh
  • Cân kỹ thuật
  • Máy đo pH, giấy đo pH
  • Phễu, giá rót môi trường, rổ, vợt, vải lọc, dao cắt
  • Bông không thám nước, giấy báo, nilon, dây cao su.

Chuẩn bị nguyên liệu

  • Nước cất
  • Khoai tây: loại tốt, không bị hư hỏng, không nảy nầm

Chuẩn bị hóa chất

  • Agar
  • Đường Glucose ( hoặc Sachrose)
  • Muối khoáng, vitamin, kháng sinh (nếu cần bổ sung)

1.2.3. Pha chế môi trường cấp I

Tạo môi trường dinh dưỡng nhân giống nấm cấp I từ hỗn hợp các thành phần theo công thức hỗn hợp trên, sau khi tạo hỗn hợp môi trường xong, phân môi trường vào các ống nghiệm và đậy bằng nút bông không thấm nước.

Thao tác thực hiện:

thai lat khoai tay
Khoai tây thái lát

Bước 1: Kiểm tra lại các dụng cụ, nguyên liệu cần thiết

Bước 2: Chiết chất dinh dưỡng từ khoai tây

– Khoai tây gọt vỏ, rửa sạch, cắt thành khối có kích thước 1 – 2cm2

– Cân chính xác 200g khoai tây đã cắt thành hình khối cho vào nồi nấu môi trường

– Đổ 600ml nước cất vào nồi và đun sôi trên bếp ga (hoặc bếp từ)

– Đun cho đến khi khoai tây hơi mềm: dùng dũa bẻ đôi khối khoai tây, đến khi khối khoai tây gãy đôi là được.

– Lọc qua rổ thu dịch lọc

dich chiet khoai tay
Dịch chiết khoai tây

Bước 3: Chuẩn bị dung dịch nước đường

– Đặt cân về vị trí cân bằng, đầy dủ ánh sáng

– Điều chỉnh cân về vị trí cân bằng

– Cân chính xác 20g đường glucose cho vào cốc thủy tinh

– Đong 100ml nước cất cho vào cốc đã có đường

– Khấy tan đường

Bước 4: Nấu môi trường

– Cân 20g agar cho vào dung dịch khoai tây

– Khấy cho agar hòa tan

– Thêm nước cất cho đến khi thể tích đúng 1000ml

– Đun sôi môi trường 3-5 phút (lưu ý: khi nấu agar phải khuấy đều, để agar không bị lắng dưới đáy, dễ bị khét)

– Thêm dung dịch nước đường vào, ta thu được môi trường cấp I

– Bắt xuống, để nguội

Bước 5: Phân phối môi trường vào ống nghiệm hoăc chai thủy tinh

– Đổ môi trường cấp I vào các cốc có miệng để dễ rót vào ống nghiệm, chai

– Dùng phễu phân nhanh môi trường vào các ống nghiệm hoặc chai thủy tinh: đối với ống nghiệm lượng môi trường chiếm khoảng 1/5 ống nghiệm (6 – 7 ml/1 ống nghiệm), đối với chai thủy tinh từ 5-10 ml, nấu đổ vào ống nghiệm thì phễu được cố định trên một giá đỡ

ky thuat nhan giong nam linh chi
Lọ thủy tinh

Bước 6: Làm nút bông cho ống nghiệm, chai thủy tinh đã có môi trường

– Lấy một lượng bông vừa đủ: sao cho nút bông sau khi làm xong không quá chắt hay quá lỏng, phần nút bông trong ống nghiệm tròn đều, phần ngoài không bị xơ

Bước 7: Chuyển các ống nghiệm, chai thủy tinh có môi trường vào nồi khử trùng

1.2.4. Khử trùng môi trường cấp I

– Mục đích khử trùng là để tiêu diêt hoàn toàn các nguồn tạp nhiễm trong môi trường, môi trường sau khi hấp khử trùng xong phải đảm bảo vô trùng tuyệt đối và không làm giảm chất lượng môi trường

– Thiết bị thường áp dụng là nồi hấp Autoclave 121oC/25 phút. Sau khi hấp thanh trùng kết thúc môi trường đang còn ở trạng thái lỏng ta tiến hành làm thạch nghiêng ngay.

Cách tiến hành:

Bước 1: Bó ống nghiệm đã có môi trường thành các bó nhỏ: khoảng 7-10 ống nghiệm/bó.

Bước 2: Buộc đầu nút bông các bó ống nghiệm, miệng chai thủy tinh bằng giấy báo hoặc giấy nilon để hạn chế sự thấm nước vào nút bông trong quá trình hấp khử trùng.

Bước 3: Xếp môi trường vào các dụng cụ đưa vào nôi Autoclave hấp khử trùng 1210C/25 phút.

Bước 4: Lấy môi trường ra khỏi nồi và tiến hành làm thạch nghiêng.

– Dùng que gỗ mỏng đặt lên trên một mặt phẳng có thể dùng giá nghiêng đã được thiết kế cho tạo môi trường thạch nghiêng.

– Lấy từng ống môi trường sau khi đẫ khử trùng còn nóng đặt nghiêng trên que gỗ nghiêng 1 góc 40 – 45 độ

– Cứ tiến hành cho đến hết các ống môi trường còn lại

nhan giong nam linh chi
Làm thạch nghiêng

Bước 5: Để nguội môi trường trong khoảng thời gian 1-2 giờ

Bước 6: Kiểm tra vô trùng môi trường trước khi sử dụng trong nhân giống: các ống, chai môi trường sau khi đông rắn ta tiến hành chuyển vào tủ ấm ở nhiệt độ 35 – 37oC ít nhất sau 7 ngày, kiểm tra nếu môi trường không thấy có mặt các vi sinh vật mọc trong môi trường, màu môi trường không thay đổi thì môi trường đạt yêu cầu. Các ống nghiệm, chai môi trường được đặt vào tủ lạnh, nhiệt độ 2 – 10oC để dùng dần.

1.3. Cấy chuyền giống nấm cấp I

Cấy chuyền giống nấm cấp I là quá trình chuyển giống nấm từ các ống giống gốc sang các ống nghiệm, chai thủy tinh chứa môi trường cấp I đã được vô trùng và thao tác cấy chuyền được thực hiện trong điều kiện vô trùng.

1.3.1. Kiểm tra phòng cấy, tủ cấy và dụng cụ cấy giống

Trước khi tiến hành thao tác cấy chuyền giống yêu cầu: phòng cấy phải được khử trùng nhằm hạn chế sự xâm nhập nguồn tạp nhiễm vào giống nấm trong quá trình cấy chuyền.

Phòng cấy: phải luôn sạch sẽ

– Quét dọn lau sạch sàn, xung quanh tường bằng nước sạch trước và sau mỗi lần cấy giống

– Thoáng gió nhưng không được để gió lùa trực tiếp

Bàn cấy: phải luôn sạch sẽ

– Dùng bông thấm cồn lau sạch tủ bên trong, ngoài bàn

– Phủ màn tối kín tủ

– Bật đèn tử ngoại, quạt trong thời gian 15-30 phút

– Lấy màn che khỏi bàn

– Tắt đèn tử ngoại sau thời gian 15-30 phút để đẩy hết khí ozon ra khỏi bàn

– Bật đèn sáng

Tiến hành cấy giống:

Dụng cụ cấy: các dụng cụ sử dụng trong phòng cấy giống (bình tam giác, que cấy, panh cấy, kéo…) được bao gói và hấp khử trùng ở nhiệt độ 160 – 170oC, sau khi khử trùng xong phải để vào vị trí sạch sẽ nếu chưa sử dụng ngay.

Cấy chuyền từ ống gốc sang môi trường cấp I, cách cấy chuyền giống được thực hiện theo các bước sau:

Bước 1: Mang bảo hộ: áo bluse, khẩu trang

Bước 2: Khử trùng tay: dùng bông thấm cồn lau từ khủy tay đến các ngón tay, kẽ tay

Bước 3: Kiểm tra lại các ống (chai) giống gốc và các ống (chai) môi trường cấp I và dùng bông thấm lau cồn xung quanh các ống ( chai) giống và ống (chai) môi trường trước khi đưa vào tủ.

Bước 4: Chuyển bộ dụng cụ cấy giống, đèn cồn, bình tam giác có chứa cồn, khay đựng dụng cụ cấy vào tủ cấy và bố trí sao cho tiện trong quá trình thao tác trong tủ.

Bước 5: Ngồi vào vị trí và vệ sinh tay lại một lần nữa bằng cồn và đợi cho tay khô hết cồn.

Bước 6: Đốt đèn cồn để đèn cồn cháy tự do trong thời gian 2 – 3 phút, ngọn lửa đèn cồn không nên để quá lớn hoặc quá nhỏ, nên cao từ 3-4 cm.

Bước 7: Khử trùng lại các dụng cụ cấy bằng cách nhung vaò cồn và đốt trực tiếp trên ngọn lửa đèn cồn, thao tác lặp lại 2-3 lần, sau đó để nguội

Bước 8: Mở nút bông và giữ nút bông của ống gốc và ống môi trường bằng kẽ tay út và áp út, hơ miệng ống nghiệm trên ngọn lửa đèn cồn, chỉ mở quanh ngọn lửa đèn cồn và ở tư thế nằm ngang, quay miệng về hướng ngọn lửa.

Bước 9: Dùng que cấy chuyển một mẫu giống từ ống giống gốc sang ống (chai) môi trường cấp I

Bước 10: Hơ miệng ống nghiệm trên ngọn lửa đèn cồn và hơ nhanh nút bông của ống môi trường và đậy nút bông lại.

Bước 11: Thao tác cứ tiến hành cho đến khi hết lượng giống trong ống giống gốc. Trung bình một ống giống gốc như vậy ta cấy được khoảng 30 – 40 ống giống cấp I

Bước 12: Dùng giấy báo bọc đầu nút bông của ống giống lại.

Bước 13: Ghi tên loại giống, ngày giờ cấy.

Bước 14: Xếp các ống giống cấp I trên các giá và chuyển toàn bộ vào phòng nuôi sợi để trên các giàn kệ nuôi sợi giống.

Bước 15: Vệ sinh tủ cấy và phòng cấy sau khi cấy giống xong

1.4. Nuôi sợi giống nấm cấp I

Kiểm tra điều kiện phòng nuôi

  • Phòng sạch sẽ không có bụi bẩn, rác thải, không bị ẩm mốc
  • Phòng càng ít ánh sáng càng tốt,khô thoáng, có đầy đủ hệ thống điện
  • Có hệ thống điều chỉnh nhiệt độ khi cần, thường nhiệt độ thích hợp cho việc nuôi sợi ở nấm Linh Chi là 26oC +-2 và thời gian ăn kín ống nghiệm là 10 +-1

Chọn nhiễm và phân lập giống nấm cấp I

Tốc độ sinh trưởng và phát triển hệ sợi nấm cấp I của nấm Linh Chi sẽ phụ thuộc vào trạng thái sinh lý, chất lượng, độ tuổi giống đem nhân giống cũng như thành phần môi trường và điều kiện nuôi sợi. Sau thời gian nhất định có những ống giống sợi nấm phát triển mạnh, ăn kín toàn bộ bề mắt thạch, sợi nấm ăn khỏe và có một màu đồng nhất, với những ống như vậy ta sử dụng trực tiếp hoặc chuyển sang bảo quản. Tuy nhiên cũng có những ống giống không đạt yêu cầu:

  • Bị nhiễm vi sinh vật khác
  • Sợi nấm bị thoái hóa hay lão hóa
  • Sợi sinh trưởng kém

Giống cấp I thường nhiễm các loại:

  • Nhiễm khuẩn: Trên môi trường thạch có những vết trắng đục như sữa
  • Nhiễm mốc: Trên môi trường xuất hiện những chấm nhỏ nhiều màu, sợi giống nấm không phát triển được.

Nguyên nhân giống nấm bị nhiễm:

  • Hấp khử trùng môi trường không tốt: Môi trường đã khử trùng, để ở nhiệt độ bình thường trong khoảng 3-4 ngày có hiện tượng nhiễm khuẩn là do nồi hấp bị hỏng hoặc chế độ khử trùng không đảm bảo.
  • Ống gốc bị nhiễm: Tất cả các ống cấp I được cấy từ ống giống này đều bị nhiễm
  • Do thao tác cấy: Trong khi cấy các ống nghiệm để gần ngọn lửa đèn cồn sẽ làm cho giống chết, thạch bị chảy ra và rất dễ nhiễm khuẩn.
  • Có thể do tủ cấy không đảm bảo vô trùng hoặc phòng cấy không thường xuyên khử trùng
  • Có thể bị lây nhiễm từ ngoài vào trong quá trình nuôi sợi. Việc lây nhiễm này chủ yếu là do phòng nuôi sợi, ống nghiệm, nút bông bị ẩm và bị nhiễm bẩn…

Một số biểu hiện của sợi nấm bị thoái hóa giống:

  • Sợi nấm co lại không phát triển, hệ sợi nấm dày, màu sợi nấm mờ
  • Tơ tiết có màu từ trắng chuyển sang vàng trong
  • Sợi nấm đổi màu: bình thường sợi nấm màu trắng chuyển sang màu tối, xám tro, màu nâu
  • Thời gian ăn kín ống nghiệm quá lâu

Xem thêm: Kỹ thuật nhân giống nấm linh chi phần 2

Leave a Reply