» » Phần 2: Kỹ thuật nhân giống nấm linh chi cấp 2

Phần 2: Kỹ thuật nhân giống nấm linh chi cấp 2

posted in: Nấm linh chi | 0

Phôi giống nấm là yếu tố quan trọng hàng đầu quyết định đến chất lượng phôi bịch và cho ra sản phẩm đạt chất lượng tốt hay không đều nhờ vào quá trình nuôi cấy giống.

Ở bài biết trước chúng tôi đã hướng dẫn mọi người về cách làm giống nấm linh chi cấp 1 bằng thạch và dịch chiết khoai tây, với bài viết này chúng tôi sẽ tiếp tục công đoạn nhân giống nấm linh chi cấp 2.

Xem thêm: Cách nhân giống nấm linh chi cấp 1

ky thuat nhan giong nam linh chi cap 2
Kỹ thuật nhân giống nấm linh chi cấp 2

Cách nhân giống nấm linh chi cấp 2

2.1. Chuẩn bị giống nấm linh chi cấp I

Sử dụng giống nấm cấp 1 ở bài viết trước, giống cấp I phải đảm bảo các yêu cầu sau:

  • Sợi nấm ăn kín bề mặt thạch nghiéng
  • Hệ sợi phân bố đồng đều
  • Không có hiện tượng bị nhiễm trên bề mặt và nút bông
  • Sợi nấm không có dấu hiệu bị lão hoá

Giống cấp I trước khi đưa vào nhân giống cấp II phải được kiểm tra thật kỹ đảm bảo các yêu cầu trên và đang được bảo quản ở nhiệt độ thường. Nếu dùng giống cấp I được bảo quản ở điều kiện lạnh để nhân giống, trước khi sử dụng phải đưa ra điều kiện bình thường ít nhất 1 – 2 ngày.

2.2. Làm môi trường nhân giống nấm cấp II

Giống cấp II có thể áp dụng nhiều công thức khác nhau, nhưng tất cả đều là môi trường xốp với nguyên liệu chính: thóc, ngũ cốc, mùn cưa, cám gạo, bột ngô. . . Đối với linh chi, môi trường nhân giống cấp II là môi trường dạng hạt.

2.2.1. Công thức môi trường cấp II

Công thức: nhân giống nấm linh chi cấp II

  • Thóc lúa luộc
  • Bột nhẹ (CaCO3): 1%

3.2.2. Các bước tiến hành

3.2.2.1. Chuẩn bị thiết bị, dụng cụ, nguyên liệu và hoá chất

Thiết bị, dụng cụ:

  • Nồi Autoclave hoặc hệ thống nồi thanh trùng
  • Máy trộn nguyên liệu
  • Bếp gas công nghiệp, nồi luộc, que khuấy
  • Quạt công nghiệp
  • Chai thủy tinh 500ml, chai nhựa, nắp nhựa, thau nhựa, rổ
  • Cân đồng hồ, ẩm kế
  • Bông không thấm nước, dây cao su, giấy báo, giấy nilon

Nguyên liệu

  • Nước sạch: pH: 7,0
  • Thóc tẻ: có chất lượng tốt, không mốc, không bị sâu mọt đục phá,
  • Mùn cưa từ các loại gỗ mềm, không có tinh dầu, hoá chất, để nhân giống nên chọn mùn cưa cao su, bồ đề là tốt nhất.
  • Ngoài ra còn chuẩn bị một số phụ gia bổ sung: cám gạo, bột ngô

Hoá chất

  • Vôi sống: hàm lượng CaO > 60%
  • Cồn công nghiệp
  • Bột nhẹ: có chất lượng tốt, pH<9.
  • Phân vô cơ: urê, DAP, MgSO4, chất khoáng…
3.2.2.2. Chuẩn bị môi trường nhân giống nấm cấp II

Chuẩn bị môi trường nhân giống theo công thức (tạo môi trường nhân giống cấp II từ nguyên liệu thóc)

Bước 1: Xử lý nguyên liệu thóc

  • Cân khối lượng thóc cần làm đổ vào thau nhựa
  • Rửa nhiều lần bằng nước sạch để loại bỏ bụi, đất và các hạt thóc lép
  • Ngâm thóc trong nước sạch 12 – 16 giờ, để thóc ngâm nước
  • Thóc sau khi ngâm, tiến hành đãi, rửa sạch để khử hết mùi chua
  • Cho thóc vào nấu và tiến hành luộc, khi vỏ trấu mở khoảng 1/3, kiểm tra không còn lõi trắng ở giữa là đạt yêu cầu.
  • Vớt thóc ra các dụng cụ chứa để thoát nước như: rá, rổ,… và để cho bay hết hơi nước (có thể dùng quạt để hơi nước bay nhanh hơn), độ ẩm còn khoảng 70 – 75% là được.

Chú ý khi luộc thóc: trong quá trình luộc phải thường xuyên khuấy trộn để độ nở các hạt thóc đồng đều nhau.

Bước 2: Khi trộn bột nhẹ vào thóc đã luộc

  • Cân chính xác lượng thóc và bột nhẹ theo tỉ lệ công thức
  • Trộn đều để bột nhẹ bám vào vỏ hạt thóc đồng đều bằng tay hoặc bằng máy trộn.
  • Kiểm tra độ ẩm: 65 – 70% là đạt yêu cầu.

Bước 3: Phân phối thóc đã phối trộn vào các chai thủy tinh hoặc chai nhựa

  • Thóc được đổ vào các chai thủy tinh hoặc chai nhựa, lượng thóc cho vào mỗi chai từ 300 — 350g

Bước 4: Tiến hành làm nút bông

  • Lấy một lượng bông vừa đủ với miệng chai
  • Tạo đầu nút bông tròn
  • Đưa vào cổ chai: phần bông trong cổ chai khoảng 3 – 4cm, phần bông bên ngoài khoảng 1 – 2 cm.

Bước 5: Đậy nắp chai môi trường

  • Dùng nắp nhựa đậy kín miệng chai, hoặc dùng túi nilon, giấy báo bọc kín dùng nút bông để chống hút ẩm trong quá trình hấp khử trùng

Bước 6: Chuyển các chai môi trường vào nồi hấp khử trùng.

3.2.2.3. Khử trùng môi trường nhân giống nấm cấp II

– Để khử trùng môi trường cấp II, người ta thường sử dụng nồi Autoclave hoặc hệ thống nồi hơi (nếu sản xuất quy mô lớn). Sử dụng nhiệt của hơi nước bão hòa để khử trùng môi trường, chế độ khử trùng: áp suất 1,2-1,5 atm, thời gian 90-120 phút.

– Khi hấp xong, chuyển các chai giống vào phòng chờ, xêps lên bàn hoặc các giàn kệ, mở ngay bao nilon hoặc nắp đậy ra khỏi chai giống để nút bông khô một cách tự nhiên. Để ngụi sau thời gian khoảng 24 – 48 giờ mới tiến hành cấy giống cấp I vào.

3.3 Cấy chuyền giống nấm linh chi cấp II

3.3.1. Kiểm tra phòng cấy, tủ cấy và dụng cụ cấy giống.

Trước khi tiến hành thao tác cấy chuyền yêu cầu: phòng cấy, tủ cấy, dụng cụ cấy phải được khử trùng nhằm hạn chế sự xâm nhiễm nguồn tạp nhễm vào giống nấm trong quá trình cấy chuyền.

  • Phòng cấy: yêu cầu phải sạch sẽ, vì vậy phải quét dọn, lau sạch sàn và xung quanh tường bằng nước sạch (có thể xông focmol để khử trùng trước đó vài ngày), bật quạt thông gió, điều hòa (nếu có).
  • Tủ cấy: phải vô trùng tuyệt đối. Cách tiến hành:
  • Dùng bông thấm cồn lau sạch tủ bên trong, ngoài tủ
  • Phủ màn tối kín tủ
  • Bật đèn tử ngoại, quạt trong thờigian 15 – 30 phút
  • Lấy màn che ra khỏi tủ
  • Tắt đèn tử ngoại đợi sau thời gian 15 – 30 phút, để đẩy hết khí ozon ra khỏi tủ
  • Bật đèn sáng

Tiến hành vào làm việc.

  • Trong thời gian bật đèn tử ngoại, không được làm việc trong phòng
  • Không được nhìn trực tiếp vào đèn khi đang bật.
  • Đúng thời gian bật, tắt đèn tử ngoại theo quy định mới được vào làm việc.

Chú ý: Khi sử dụng đèn tử ngoại:

  • Dụng cụ cấy: Các dụng cụ sử dụng trong cấy giống (bình tam giác, que cấy đầu bẹp, panh cấy, kéo, giấy bạc…) được bao gói và khử trùng khô ở nhiệt độ 160 – 170oC, thời gian 1,2 – 2 giờ, hoặc hấp khử trùng hơi nước trong nồi Autoclave, dụng cụ sau khử trùng xong phải để vào vị trí sạch sẽ nếu chưa sử dụng ngay.

3.3.2. Cấy chuyền giống từ giống cấp I sang môi trường nhân giống cấp II

Quá trình cấy chuyền giống thực hiện tương tự các bước giống như việc cấy chuyền giống gốc sang ống môi trường cấp I.

Thứ tự theo các bước sau:

Bước 1: Mang bảo hộ: áo bluse, khẩu trang

Bước 2: Khử trùng tay: dùng bông thấm cồn lau từ khủy tay đến các ngón tay, kẽ tay

Bước 3: Kiểm tra lại các ống giống cấp I và các chai môi trường nhan giống cấp II (chai giống không bị bể)

Bước 4: Đưa bộ dụng cụ cấy giống, đèn cồn, bình tam giác có chứa cồn, khay dụng cụ cấy vào tủ cấy và bố trí sao cho tiện trong quá trình thao tác trong tủ

Chú ý: Các dụng cụ bình tam giác, đèn cồn, khay phải được lau cồn trước khi đưa vào tủ

Bước 5: Vào vị trí làm việc và vệ sinh tay lại một lần nữa bằng cồn và đợi khô cồn trên tay.

Bước 6: Đốt đèn cồn để đèn cồn cháy tự do trong thời gian 2-3 phút, ngọn lửa đèn cồn không nên để quá lớn hoặc quá nhỏ, nên cao từ 3-4 cm.

Bước 7: Khử trùng lại các dụng cụ cấy bằng cách nhúng cồn và đốt trực tiếp trên ngọn lửa đèn cồn, thao tác tiến hành 2-3 lần và để nguội.

Bước 8:Mở nút bông và giữ nút bông của ống giống cấp I và ống môi trường cấp II bằng kẽ tay út và áp út, hơ miệng ống nghiệm và chai môi trường trên ngọn lửa đèn cồn, chỉ mở nút bông tquanh ngọn lửa đèn cồn và ở tư thế nằm ngang, quay miệng về hướng ngọn lửa.

Bước 9: Dùng que cấy chấn 1/2-1/3 phần giống trong ống giống cấp I và chuyển phần giống đó sang chai môi trường cấp II, nếu giống trên các chai thủy tinh, thì cũng dùng que cấy lấy một đường có kích thước 1-2 cm

Chú ý: trong quá trình chuyền giống thao tác phải thực hiện trên hoặc quanh ngọn lửa đèn cồn và ngang tầm lửa, trong khu vực bán kính 10 cm so với ngọn lửa đèn cồn.

Bước 10: Hơ miệng chai giống trên ngọn lửa đèn cồn và hơ nhanh nút bông của chai môi trường cấp II và giữ nút bông lại

Bước 11: Thao tác cứ tiến hành cho đến khi hết lượng giống cấp I

Bước 12: Dùng giấy báo bọc đầu nút bông chai giống cấp II lại để hạn chế sự tạp nhiễm vào môi trường nuôi sợi nấm

Bước 13: Ghi lại tên giống, ngày giờ cấy trên chai giống

Bước 14: Xếp các chai giống cấp II vào rổ hoặc xe đẩy và chuyển toàn bộ vào phòng nuôi sợi, các chai xếp cách nhau 5 cm, hàng cách hàng 5 cm.

Bước 15: Vệ sinh tủ cấy và phòng cấy sau khi hoàn thành công việc.

Chú ý: Nếu trong quá trình cấy phát hiện ống giống bị nhiễm cần phải nhanh chóng đậy nút bông lại và chuyển ra khỏi khu vực cấy giống và tiến hànhh công việc khử trùng lại tủ cấy, dụng cụ cấy giống như ban đầu.

3.4. Nuôi sợi giống nấm linh chi cấp II

3.4.1 Kiểm tra điều kiện môi trường phòng nuôi sợi

Phòng nuôi sợi cho các loại giống nấm khác nhau thì khác nhau, nói chung phải đảm bảo yêu cầu sau đây:

  • Phòng sạch sẽ không có bụi bẩn, rác thải, không bị ẩm mốc
  • Phòng phải tối, khô thoáng
  • Có đầy đủ hê thống điện
  • Có hệ thống điều chỉnh nhiệt độ khi cần, thường nhiệt độ thích hợp cho việc nuôi sợi ở các loại nấm khác nhau thì khác nhau:
  • Phòng nuôi giống chịu nhiệt (nấm rơm): nhiệt độ trong phòng được duy trì ổn định ở 28 – 30oC.
  • Phòng nuôi giống chịu nhiệt độ thấp (giống nấm sò, linh chi, mộc nhĩ,…) nhiệt độ trong phòng được duy trì ổn định ở 22 – 25oC.
  • Phòng nuôi giống nấm chịu lạnh (giống nấm kim châm, nấm trà tân, nấm mỡ…): nhiệt độ trong phòng được duy trì từ 15 – 16oC.

3.4.2. Chọn nhiễm và phân lập giống nấm cấp II

  • Trong thời gian nuôi sợi cấp II, phải thường xuyên theo dõi nhiệt độ nuôi và loại bỏ những chai giống bị nhiễm và không đạt chất lượng
  • Sau khi cấy giống từ 2-3 ngày, ta tiến hành chọn nhiễm khuẩn trên khối giống cấp I và tốc độ lan sợi của khối giống vào trong khối môi trường cấp II trong chai giống. Nếu thấy khối giống cấp I bị chuyển màu và sợi không phát triển ăn vào khối môi trường cấp II, thì cần phải xem lại nhiệt độ và kiểm tra lại giống cấp I, môi trường nhân giống.
  • Từ ngày thứ 4-6, tiến hành chọn nhiễm trong môi trường nhân giống cấp II, chai giống bị nhiễm thường có biểu hiện trong chai giống: hạt thóc thường chảy nước đục hoặc rỉ nhựa.
  • Từ ngày thứ 6-10, tiến hành chọn nhiễm mốc trên bề mặt và xung quanh chai giống, biểu hiện: trong chai giống có các chấm đen, xanh, vàng hoa cau hoặc sợi bị rối.
  • Sau ngày thứ 10, tiền hành loại bỏ những chai giống bị lẫn sợi, tốc độ phát triển của sợi quá nhanh hoặc quá chậm.
  • Sau thời gian nhất định có những chai giống sợi phát triển mạnh, ăn kín toàn bộ khối môi trường trong chai giống, sợi nấm ăn khỏe và có một màu đồng nhất, với những chai giống như vậy ta sử dụng trực hoặc chuyển sang bảo quản. Còn đối với những chai giống bị nhiễm không đảm bảo yêu cầu thì đưa đi xử lý

Xem thêm: Cách làm meo nấm linh chi cấp 3

Leave a Reply